جعفر قنادباشی، کارشناس و تحلیلگر امور سیاسی و مسائل جهان اسلام، در گفت‌وگویی تفصیلی با مسلم پرس، به بررسی وضعیت کنونی جهان اسلام، تحولات جبهه مقاومت، نقش تبلیغات و جنگ روایت‌ها و همچنین ظرفیت‌های جهان اسلام برای عبور از شرایط موجود پرداخت.
این استاد دانشگاه معتقد است شرایط امروز با گذشته تفاوت‌های جدی دارد و یکی از مهم‌ترین تحولات، آشکارتر شدن سیاست‌های خصمانه‌ای است که پیش‌تر تلاش می‌شد در پس ظاهرسازی‌ها و تبلیغات سیاسی پنهان بماند.
جهان اسلام امروز با واقعیتی متفاوت از گذشته روبه‌روست
سؤال: ارزیابی شما از وضعیت فعلی جهان اسلام و مهم‌ترین مشکلات و چالش‌هایی که با آن مواجه است چیست؟
قنادباشی: اگر بخواهیم وضعیت امروز جهان اسلام را به‌صورت پژوهشگرانه، خردمندانه و واقع‌بینانه بررسی کنیم، باید بگوییم که جهان اسلام امروز بیش از هر زمان دیگری با واقعیت‌های آشکاری مواجه شده است. یکی از مهم‌ترین این واقعیت‌ها، روشن‌تر شدن سیاست‌های خصمانه‌ای است که علیه ایران، اسلام و جریان مقاومت اعمال می‌شود.
پیش از این، دشمنان تلاش می‌کردند بسیاری از سیاست‌های خود را پشت ظاهرسازی، تبلیغات و ادعاهای مختلف پنهان کنند، اما امروز این سیاست‌ها آشکارتر از گذشته در حال اجراست.
این شرایط، در عین حال که تهدیدهایی جدی ایجاد کرده، یک فرصت مهم نیز برای جهان اسلام به وجود آورده است؛ زیرا واقعیت‌ها را برای افکار عمومی روشن‌تر کرده و امکان شناخت دقیق‌تر دشمن و اهداف آن را فراهم آورده است.
از سوی دیگر، جهان اسلام ظرفیت‌های عظیمی دارد که نباید آنها را نادیده گرفت. یکی از مشکلات اساسی، تصویری است که دستگاه تبلیغاتی غرب تلاش می‌کند از جهان اسلام ارائه کند؛ تصویری که در آن جهان اسلام ضعیف، گرفتار اختلاف و ناتوان از مقابله با قدرت‌های بزرگ نشان داده می‌شود.در حالی که واقعیت‌های موجود، تصویر دیگری ارائه می‌کند.
شکستن دیوار تبلیغات؛ مهم‌ترین میدان نبرد امروز
سؤال: شما بر نقش تبلیغات و جنگ روایت‌ها تأکید دارید. این مسئله چه تأثیری بر جهان اسلام گذاشته است؟
قنادباشی: یکی از مسائل بسیار مهم این است که دشمن با استفاده از یک دستگاه تبلیغاتی عظیم و هزینه‌های بسیار سنگین تلاش می‌کند جهان اسلام را ضعیف نشان دهد و در میان ملت‌های مسلمان ناامیدی ایجاد کند.
این تبلیغات در واقع تلاش می‌کند نقاط ضعف را برجسته و ظرفیت‌های جهان اسلام را پنهان کند. هدف آن نیز روشن است؛ ایجاد اختلاف، تضعیف روحیه و جلوگیری از شکل‌گیری یک اراده مشترک در جهان اسلام.
بنابراین امروز شکستن این لایه‌های عظیم تبلیغاتی اهمیت بسیار زیادی دارد. افکار عمومی باید بتواند واقعیت‌های پشت صحنه را ببیند و بداند که آنچه در تبلیغات رسمی قدرت‌های غربی ارائه می‌شود، الزاماً با واقعیت‌های میدان منطبق نیست.
تحولات سال‌های اخیر، به‌ویژه حوادثی که در فلسطین، لبنان و ایران رخ داده و شهادت‌هایی که اتفاق افتاده، از این منظر اهمیت دارد؛ زیرا نشان داده است که جبهه مقاومت علی‌رغم ضرباتی که متحمل شده، همچنان یک جریان قدرتمند است. بنابراین نباید اجازه داد مجموعه این تحولات صرفاً از زاویه تبلیغات دشمن تفسیر شود.
جهان اسلام در مرحله‌ای تازه؛ وحدت شرط عبور از بحران
سؤال: با توجه به این شرایط، وظیفه جهان اسلام چیست و چه مسیری می‌تواند آن را به مرحله جدیدی از قدرت و اثرگذاری برساند؟
قنادباشی: به نظر من ما در مرحله‌ای حساس قرار داریم؛ مرحله‌ای که با دوره‌های قبلی انقلاب و مقاومت تفاوت دارد. شرایط جدید، اقتضائات جدیدی دارد و جهان اسلام باید متناسب با همین شرایط، وظایف خود را بشناسد.
یکی از مهم‌ترین مسائل، وحدت است. اگر جهان اسلام به سمت تفرقه حرکت کند، دشمن دقیقاً از همین اختلاف‌ها استفاده خواهد کرد. بنابراین هر فرد، هر جریان و هر کشور باید از این شرایط وظیفه خودش را استخراج کند و ببیند در این مرحله چه کاری می‌تواند انجام دهد.
این یک مرحله بسیار حساس است. از یک طرف، دشمن در شرایط دشواری قرار گرفته و از طرف دیگر، ظرفیت‌های جهان اسلام بیش از گذشته آشکار شده است.
رهبران و متفکران بزرگ اسلامی، از جمله امام خمینی(ره) و رهبرانی که در مسیر مقاومت حرکت کرده‌اند، وظایف خود را در ایجاد و تقویت این جریان انجام داده‌اند. جریان مقاومت امروز محصول یک اندیشه مقطعی نیست؛ بلکه نتیجه مجموعه‌ای از اندیشه‌ها، نظریه‌ها و تلاش‌هایی است که طی چند دهه شکل گرفته است.
اکنون مهم این است که این مسیر استمرار پیدا کند و جهان اسلام اجازه ندهد اختلاف و تفرقه، این ظرفیت عظیم را از بین ببرد.
مقاومت؛ از اندیشه و نظریه تا میدان عمل
سؤال: نقش محور مقاومت در تقویت بنیان‌هایی که می‌تواند در برابر نظام سلطه ایستادگی کند چیست و مقاومت چگونه می‌تواند جهان اسلام را تقویت کند؟
قنادباشی: در چند دهه گذشته، متفکران جهان اسلام نظریه‌ها، دکترین‌ها، سناریوها و نقشه‌های مختلفی را برای مقابله با مشکلات جهان اسلام و نجات این جهان مطرح کرده‌اند. اما آنچه امروز اهمیت دارد، این است که بخش مهمی از این اندیشه‌ها وارد مرحله عمل شده است.
مقاومت فلسطین، مقاومت لبنان، مقاومت عراق و جمهوری اسلامی ایران، هرکدام به شکلی در حال عملیاتی کردن بخشی از این اندیشه‌ها هستند.
در واقع ما از مرحله صرفاً نظری عبور کرده‌ایم. آنچه سال‌ها درباره مقاومت، ایستادگی و مقابله با سلطه گفته می‌شد، امروز در میدان عمل در حال اجراست.
این موضوع نه‌تنها باعث ایجاد امید در جهان اسلام شده، بلکه موجب شده بسیاری از مردم در نقاط مختلف جهان نیز با واقعیت‌های جدیدی مواجه شوند.
اعتراض جهانی نخبگان؛ مقاومت دیگر محدود به جهان اسلام نیست
سؤال: یکی از نکات قابل توجه، واکنش نخبگان و افکار عمومی در نقاط مختلف جهان به تحولات فلسطین است. این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
قنادباشی: این یکی از مهم‌ترین آثار تحولات اخیر است. امروز مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم دیگر صرفاً محدود به جهان اسلام نیست.
ما شاهد هستیم که در دانشگاه‌های مختلف جهان، دانشجویان و استادان نسبت به اتفاقات فلسطین واکنش نشان می‌دهند. در محیط‌های دانشگاهی، خیابان‌ها و حتی ورزشگاه‌ها، اعتراض‌هایی شکل گرفته و افراد مختلف از طیف‌های گوناگون اجتماعی نسبت به آنچه در فلسطین اتفاق می‌افتد موضع گرفته‌اند.
در میان این افراد، هنرمندان، دانشمندان، ورزشکاران و دانشجویان نیز حضور دارند. این مسئله بسیار مهم است، زیرا نشان می‌دهد مسئله از چارچوب یک موضوع منطقه‌ای فراتر رفته و به یک مسئله جهانی تبدیل شده است.
حتی در برخی دانشگاه‌ها، دانشجویان حاضر شده‌اند برای اعتراض به این وضعیت هزینه بدهند و از موقعیت‌ها و امتیازاتی که داشته‌اند صرف‌نظر کنند.
این حرکت‌ها در واقع امید ایجاد کرده، روشنگری کرده و باعث شده نخبگان بیشتری در جهان نسبت به مسئله ظلم و سلطه حساس شوند.
ضرورت حفظ وحدت و همدلی بین ملت ها
تعهد و وطیفه جهان اسلام در قبال مسائل امروز دنیا چیست؟
قنادباشی: امروز جهان اسلام باید واقعیت‌های موجود را همان‌گونه که هست ببیند. از یک سو با دشمنی مواجه هستیم که دیگر بسیاری از سیاست‌های خصمانه خود را پنهان نمی‌کند و از سوی دیگر با ظرفیت عظیمی در جهان اسلام و جریان مقاومت روبه‌رو هستیم.
آنچه اهمیت دارد این است که جهان اسلام تحت تأثیر تبلیغات دشمن قرار نگیرد، ظرفیت‌های خودش را بشناسد، به سمت اختلاف و تفرقه نرود و هر فرد و جریانی وظیفه خود را در این مرحله حساس بشناسد.
مقاومت توانسته است بسیاری از اندیشه‌هایی را که سال‌ها در قالب نظریه و دکترین مطرح می‌شد، وارد عرصه عمل کند. همین مسئله امید بزرگی ایجاد کرده است.
امروز حتی در خارج از جهان اسلام نیز شاهد شکل‌گیری حرکت‌هایی در میان دانشگاهیان، دانشمندان، هنرمندان، ورزشکاران و جوانان هستیم. این تحولات نشان می‌دهد که مسئله مقاومت و مقابله با ظلم، دیگر یک موضوع محدود به یک منطقه نیست.
به اعتقاد من، جهان اسلام در شرایطی قرار گرفته که با شناخت درست ظرفیت‌های خود، حفظ وحدت و استمرار مسیر مقاومت، می‌تواند از این مرحله عبور کند و به مرحله‌ای بالاتر برسد.
